{"id":370,"date":"2026-05-25T14:21:31","date_gmt":"2026-05-25T12:21:31","guid":{"rendered":"https:\/\/devrijeletter.nl\/?p=370"},"modified":"2026-05-25T14:36:07","modified_gmt":"2026-05-25T12:36:07","slug":"de-uitgeholde-democratie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/2026\/05\/25\/de-uitgeholde-democratie\/","title":{"rendered":"De uitgeholde democratie"},"content":{"rendered":"\n

Volgens de theorie bestaat democratie uit drie poten (trias politica). De eerste poot moet zorgen voor uitvoer van beleid, de tweede zorgt controle op dat beleid en de derde poot moet recht spreken als zaken niet goed of duidelijk zijn. Het mooie zou zijn als alle drie die poten drie even goed functioneren. Helaas concludeerde de Algemene Rekenkamer vorige week dat er veel mis met die drie poten.<\/p>\n\n\n\n

Democratie is een raar iets. Demo staat voor demos, het volk. De vraag is waar het volk staat in die trias politica. De uitvoering wordt immers gedaan door het Kabinet\/ regering(ministers\/ staatssecretarissen), de controle door de Tweede (en Eerste) Kamer en rechtspraak door be\u00ebdigde rechters. Het volk mag alleen kiezen voor het controlerende deel, in de vorm van stemmen op de leden van de Tweede Kamer. Voor de rest heeft het volk niet zoveel te vertellen.\nCratie staat voor Kratien oftewel macht. Heeft het volk nog wel macht? Steeds vaker blijkt van niet. Daarbij doet zich nog een verstorende factor voor, \u2018het volk\u2019 spreekt niet met een mond, maar laat verschillende geluiden horen. Nu mogen verschillende meningen bestaan, maar het leidt steeds vaker tot (gewelddadige) conflicten, ook wel polarisatie genoemd. Dat helpt allemaal niet als je een stabiele democratie wilt hebben. Je kan je zelfs afvragen of er wel sprake is van democratie.<\/p>\n\n\n\n

De Algemene Rekenkamer controleert elk jaar of wat de overheid (lees Kabinet en Tweede Kamer) doet wel goed gaat. En dit jaar was er weinig goed nieuws. Naast de algemene controle, nam de Rekenkamer ook een specifiek onderwerp onder de loep en dat was veiligheid.<\/p>\n\n\n\n

<\/summary>\n
\"\"
Schematische weergave van de Trias Politica in Nederland (vrij naar Creative Commons<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n<\/details>\n\n\n\n

Allereerst het Kabinet. Dat moet beleid uitvoeren; de regering denkt mee over het maken van beleid. Bij zowel bij de uitvoering als het maken van beleid wordt tekort geschoten. De afgelopen jaren zijn er maar weinig besluiten genomen. Dan kan je zeggen dat het Kabinet eigenlijk niets doet en dat is in een snel veranderde wereld niet goed. En wellicht erger: het kost een hoop geld, \u20ac 30 miljard. Door problemen niet op te lossen, blijven ze bestaan. Niet alleen vanuit financieel standpunt is dat slecht, het geeft ook maatschappelijke onvrede. Door het stikstofprobleem niet op te lossen, staat de huizenproductie onder druk. Ook de netcongestie is een onderwerp dat zorgen baart (en geld kost). <\/p>\n\n\n\n

Ook het controlerende deel, de Tweede Kamer, schiet tekort. Zo worden over het beleid talloze evaluaties geschreven. Een evaluatie beschrijft de voortgang van beleid, maar de Tweede Kamer doet hier in 90% van de gevallen niets mee. Men is meer bezig met debatten met weinig toegevoegde waarde in plaats van een echt controlerende functie.<\/p>\n\n\n\n

Tenslotte kampt de rechterlijke macht met een probleem. Als beleid wordt uitgevoerd zoals het bedoeld is en iedereen zich aan de regels houdt, is er niet veel aan de hand. De praktijk is echter anders. Zo wordt er veel beleid in werking gesteld, zonder dat de vraag is gesteld of dit in de praktijk wel uitvoerbaar is. Hier schieten dus zowel het Kabinet als de volksvertegenwoordiging tekort. Kinderen die in de knel komen te zitten in een gezinssituatie zouden zo snel mogelijk geholpen moeten worden, maar in de rechtspraak is er een wachtlijst 1,5 jaar. Niet handig als je jong bent.<\/p>\n\n\n\n

Vaak wordt beleid uitgevoerd door instanties, denk aan de Belastingdienst, Waterstaat of UWV. Dit wordt ook wel semi-overheid genoemd. En daar gaan steeds vaker zaken niet goed. De Belastingdienst moet eigenlijk geld innen, maar is al jaren betrokken bij het uitkeren van allerlei toeslagen. De systemen waarmee gewerkt wordt, zijn verouderd en controles schieten tekort. Bij het UWV gaan zaken mis, bijvoorbeeld omdat men te weinig keuringsartsen heeft en mensen die (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt zijn niet kan beoordelen, wat gevolgen heeft voor de WIA.<\/p>\n\n\n\n

Ook constateert de Rekenkamer dat lange termijn doelen steeds verder uit het oog worden verloren en men slechts bezig is met de korte termijn. Men zoekt te vaak oplossingen in technologie zonder de daadwerkelijke problemen aan te pakken. De Rekenkamer heeft online een dashboard waarop ze de stand van zaken op diverse beleidsterreinen inzichtelijk maakt. Dat geeft geen al te positief beeld.<\/p>\n\n\n\n

Volgens de grondwet is iedereen gelijk, maar in de praktijk valt dat vies tegen. Ook heeft iedereen het recht van spreken, maar dan moet je wel gehoord kunnen worden. Iedereen zou mee moeten mogen doen, maar daar denkt lang niet iedereen zo over. Er is steeds vaker een nationalistische gedachte waarbij vreemdelingen geen plek verdienen. De macht is van iedereen, maar dat werkt in de praktijk toch net anders. En besluiten moeten in vrede genomen kunnen worden, maar gezien de vele bedreigingen van politici staat dat al jaren onder druk. In die zin gaat \u2018het volk\u2019 ook niet vrij uit.<\/p>\n\n\n\n

De dreiging van buitenaf neemt toe en dat vraagt om meer inzet op het gebied van veiligheid. Daar schort het nogal eens aan en daar spelen regels een rol. Zo is besloten dat het leger moet uitbreiden, maar als het leger materieel wil aanschaffen, dan moet dat via een openbare aanbesteding, wat vertragend werkt. Daar mag een overheid een uitzondering op maken, maar dan moet ze dat goed onderbouwen. Dat onderbouwen doet onze overheid slecht. Ook blijken fysieke defensiesystemen nog steeds slecht bewaakt (dat was vorig jaar ook al). Er zijn wel kleine verbeteringen, maar onvoldoende.<\/p>\n\n\n\n

Helaas wordt al jaren gewaarschuwd voor deze zaken, maar de Haagse politiek lijkt zich er maar weinig van aan te trekken. Partijpolitiek lijkt nog steeds belangrijker te zijn dan een nationaal belang, de burger zit in de verdrukking en lokale besturen weten niet waar ze aan toe zijn. Allemaal omdat er geen keuzen worden gemaakt.<\/p>\n\n\n\n

De Rekenkamer heeft een lijst opgesteld met 50 risico\u2019s die Nederland loopt, als er niet wordt ingegrepen, Dat gaat van financi\u00ebn, klimaat, kennisland, wonen, zorg, gelijkheid, veiligheid en defensie tot bestaanszekerheid. 50 punten die een dreiging zijn voor een democratie. Daarmee wordt de democratie, als die al bestaat, ver uitgehold.<\/p>\n\n\n