{"id":385,"date":"2026-07-04T12:13:38","date_gmt":"2026-07-04T10:13:38","guid":{"rendered":"https:\/\/devrijeletter.nl\/?p=385"},"modified":"2026-07-04T12:13:38","modified_gmt":"2026-07-04T10:13:38","slug":"de-stikstofverwarring","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/2026\/07\/04\/de-stikstofverwarring\/","title":{"rendered":"De stikstofverwarring"},"content":{"rendered":"\n

Laat in Nederland het woord stikstof vallen en je hebt discussies, protesten, onkunde en nog veel meer randverschijnselen die weinig te maken hebben met de kern van de boodschap. Er is namelijk geen stikstofprobleem, maar waarom schiet iedereen dan allerlei standen van verzet en grote woorden?<\/p>\n\n\n\n

De basis ligt in 1992 toen de Habitatrichtlijn voor de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna werd aangenomen. Deze Europese richtlijn heeft als doel bij te dragen tot het waarborgen van de biologische diversiteit in de lidstaten door bescherming van habitats en soorten die van Europees belang zijn. De gedachte is dat natuur geen (lands)grenzen kent.<\/p>\n\n\n\n

Anders gezegd: soorten moeten blijven bestaan en daarvoor is het nodig dat verschillende leefomgevingen beschikbaar zijn. Een kikker heeft water nodig en heeft niet veel aan een zandverstuiving, dus moet ervoor gezorgd worden dat er water is waar kikkers kunnen leven. Dat vraagt dat dit water van een bepaalde kwaliteit moet zijn en daar zorg voor moet worden gedragen.<\/p>\n\n\n\n

Soorten verplaatsen zich en daarvoor is het nodig dat er natuurgebieden zijn waartussen dat kan. Die natuurgebieden worden Natura 2000 gebieden genoemd. Het netwerk van Natura 2000 gebieden in Europa moet ervoor zorgen dat soorten zich kunnen verspreiden. Ecologische verbindingszones worden deze gebieden ook wel genoemd. Elke lidstaat afzonderlijk moet zorgen dat de kwaliteit van de Natura 2000 gebieden voldoende op peil blijft. Het gaat niet om het in stand houden van een bepaalde soort in een bepaald gebied.<\/p>\n\n\n\n

Een land mag niet opzettelijk ingrijpen in een Natura 2000 gebied en kan ook niet zomaar een natuurgebied aan deze status onttrekken. Daar staat een vergoeding vanuit Europa tegenover om te zorgen dat deze gebieden van voldoende ecologische waarde blijven. Dit betekent dat elk land passende maatregelen moet treffen om deze natuur in stand te houden. Dat kan bijvoorbeeld een toegangsverbod zijn, maar ook een jachtverbod of een verbod in het verhandelen van grond.<\/p>\n\n\n\n

De vraag is nu wanneer stikstof in beeld komt?<\/em> <\/strong>
Er zijn in Nederland 162 Natura 2000 gebieden en hiervan zijn er 128 gevoelig voor stikstof. Dat wil zeggen dat als de hoeveelheid stikstof te hoog of te laag wordt de ecologische waarde verandert en dat mag niet conform de afspraken. Immers de ecologische staat van een gebied bepaalt of het bijdraagt aan een Europese ecologische verbindingsstructuur. Stikstof is een voedingsstof voor planten, maar de ene plant heeft meer nodig dan een andere plant. Planten die weinig nodig hebben leven vaak in voedselarme gebieden.<\/p>\n\n\n\n

In de praktijk betekent dat als in een stikstofgevoelig gebied (voedselarm) er teveel stikstof is dat je enerzijds zorgt dat er geen extra stikstof bijkomt en anderzijds dat stikstof \u2018verdwijnt\u2019. Dat eerste kan men bijvoorbeeld bereiken door te voorkomen dat er stikstof vanuit de lucht of via het water een gebied inkomt. Het gaat hierbij niet om de stikstof (N2) in de lucht maar om stikstofverbindingen zoals ammonia, ammoniak (NH3\/NH4) of stikstofoxiden (Nox). Die stikstofverbindingen worden vooral door menselijke activiteit veroorzaakt. Nox door verbranding (verkeer, industrie) en ammonia(k) via landbouw (veeteelt). Als je toename wilt voorkomen, is aanpak aan de bron de meest logische stap.<\/p>\n\n\n\n

Stikstof uit een gebied laten verdwijnen kan bijvoorbeeld door uitspoeling of afvoer van biologisch materiaal of zelfs afgraving. Uitspoeling is niet altijd handig, want dan komt het in het oppervlaktewater en dat heeft ook een ecologische waarde. Afgraven klinkt dan weer als een ingreep die niet past bij een natura 2000 gebied (al gebeurt het soms wel).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Het beheersen van stikstofverbindingen is een middel, niet een doel<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tot zover klinkt het allemaal logisch, maar toch is er een stikstofprobleem zegt men. Zo wordt het gebracht, maar in basis is een menselijk handelen dat een probleem is en dat klinkt niet populair. Dit heeft te maken met economie of om het maar wat botter te zeggen: geld. Nu zou men kunnen denken dat als het om geld gaat, je dan maar moet zorgen dat mensen schadeloos worden gesteld in ruil voor het inleveren van stikstofproductie. Dat klinkt in woorden simpel, maar in de praktijk niet. In de praktijk komt het er vaak op neer dat iemand moet stoppen met een eigen bedrijf en dat valt zwaar voor veel mensen. Dat is te begrijpen, maar is dat per se nodig?<\/p>\n\n\n\n

Nee dat is niet per se nodig. Als landbouwer kun je ook overgaan op duurzame productie. Dit kan bijvoorbeeld door circulair te werken, dat wil zeggen dat alle stikstof die in een bedrijf rondgaat uit het bedrijf zelf komt en niet wordt toegevoegd, bijvoorbeeld in de vorm van kunstmest of krachtvoer. Het probleem daarbij is dat dit vaak ten koste gaat van de productie (minder opbrengst), wat voor ondernemers met een forse schuld niet bepaald prettig is. Maar geld is oplosbaar, het gaat om de wil om te schakelen. En daarvoor is ook een richtlijn vanuit Europa: in 2030 moet 15% van de landbouw biologisch (duurzaam) zijn, maar Nederland zit nu ergens tussen de vier en vijf procent. Het lijkt wel of de wil er niet is. Met dit percentage doet Nederland het slechter dan de meeste overige landen in de EU, wat aangeeft dat andere landen wel bereidheid hebben tot aanpassing.<\/p>\n\n\n\n

Overigens geldt het niet alleen voor de landbouw, ook industrie en verkeer moet een steentje bijdragen. Dat willen ze ook wel, maar daar is bijvoorbeeld de netcongestie een probleem. De bouw zou kunnen bijdragen door meer circulair te bouwen, iets wat nu amper gebeurt.<\/p>\n\n\n\n

Ook wordt vaak aangevoerd dat het afvangen van stikstof kan voorkomen dat stikstofverbindingen in het milieu komen. Innovatie wordt hier vaak aangehaald. Dat is een optie, maar voorkomen is beter dan genezen en daarvoor is nu gekozen. Daar mag elke ondernemer het mee oneens zijn, maar de vraag is waarom? Het antwoord op die vraag is mij nogal onduidelijk, want vaak wordt aangehaald dat een bedrijf al generaties in de familie zit, maar ik denk dat het niet zo heel moeilijk is om een lijst met familiebedrijven op te stellen uit andere sectoren die om milieu of financi\u00eble redenen gestopt zijn.<\/p>\n\n\n\n

Vaak worden veel andere argumenten erbij gehaald.
Vaak gehoord is Duitsland. Daar mag men nog vrolijk stikstofverbindingen uitstoten, zelfs vlak over de grens met Nederland. Dat laatste is waar, want de meeste landbouw in Duitsland zit in het noordwesten van dat land. Maar Nederland stoot op dit moment vier keer meer stikstof per hectare uit als Duitsland. Daarnaast is Duitsland ook nog eens veel groter (dus logisch dat ze in totaal meer uitstoten, maar daar gaat het dus niet om).
Ook hoor ik regelmatig het argument dat Nederland als postzegelland niet zoveel stikstof uitstoot. Ook dat klopt, maar daar gaat het niet om, het gaat om de hoeveelheid stikstof in Nederlandse natuurgebieden, niet wat het buitenland doet. Althans als het aanwaaien van stikstof niet wordt meegeteld. De vraag is of dit relevant is. Nederland is namelijk per hectare de grootste uitstoter van stikstof (per hectare) gevolgd door Belgi\u00eb en Duitsland.<\/p>\n\n\n\n

Is het allemaal kommer en kwel in Nederland?<\/em><\/strong>
Nee zeker niet. Sinds 2005 is de hoeveelheid stikstofoxiden (industrie\/verkeer) met 62% gedaald en de hoeveelheid ammoniak (landbouw) met 27% (Bron: PBL). Ook de veestapel neemt af. Dat is de positieve ontwikkeling, maar daarbij moet wel gezegd worden dat het niveau waar we vandaan komen, hoog was.<\/p>\n\n\n\n

Vaak wordt ook aangehaald dat minder voedselproductie kan leiden tot minder voedselzekerheid. Ook daar valt wel wat op af te dingen. 40% van al het voedsel (ook dat wat we importeren) wordt ge\u00ebxporteerd en daarnaast wordt ook nog een een kleine 20% van het voedsel verspild. Hierin zit voldoende marge om de voedselproductie in te krimpen. Dit nog afgezien van de keuze om bijvoorbeeld minder vlees te eten (is een ineffici\u00ebnte manier van voedselvoorziening).<\/p>\n\n\n\n

We hebben in Nederland geen stikstofprobleem, maar een probleem met ons mens zijn en het maken van keuzen. In Nederland zijn we niet goed meer in staat om de tering naar de nering te zetten en al helemaal niet goed in het accepteren van veranderingen die initieel voor minder zorgen, maar op lange termijn juist voor meer. Er wordt te vaak gezocht naar redenen om niet te veranderen, terwijl redenen om iets wel te doen vaak als onhaalbaar worden bestempeld.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Laat in Nederland het woord stikstof vallen en je hebt discussies, protesten, onkunde en nog veel meer randverschijnselen die weinig te maken hebben met de kern van de boodschap. Er is namelijk geen stikstofprobleem, maar waarom schiet iedereen dan allerlei standen van verzet en grote woorden? De basis ligt in 1992 toen de Habitatrichtlijn voor […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-385","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/385","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=385"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/385\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":389,"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/385\/revisions\/389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=385"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=385"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/devrijeletter.nl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}