In 2008 ging er iets grondig mis in de financiële wereld. De Amerikaanse (zaken)bank Lehman Brothers leed zoveel verlies, dat het uiteindelijk failliet ging. Miljarden dollars waren in rook opgegaan. Het geld zat in hypotheken, onroerend goed en effecten. In zijn val werd wereldwijd een probleem veroorzaakt, want de bank had ook elders zijn geld gestald of producten (die ineens waardeloos bleken) verkocht. Veel banken raakten in problemen en niet alleen banken, zelfs landen en daarmee burgers.
De bankwereld bleek behoorlijk verrot, maar nog veel erger was dat er totaal geen transparantie was. Mensen verdienden letterlijk miljoenen met ‘producten’ waar een leek niets van kan snappen. In Nederland kennen we het fenomeen woekerpolis, maar dat is slechts een van de vele ondoorzichtige constructies die mensen bij banken optuigden. Merkwaardig genoeg pasten die constructies binnen wettelijke kaders en bestaan nog steeds.
Een bank is allang geen plek meer waar je een teveel aan geld kan stallen, al dan niet tegen rente, en dat een bank dan simpel anderen daarmee helpt met investeringen. Het is niet een eenvoudig cirkeltje, maar een kluwen die amper is te ontwarren, zelfs niet voor bankmedewerkers zelf. En een bank is overigens geen bank in de zin van een plek waar geld wordt gestald (gespaard) en wordt uitgegeven (geleend). Een bank voor particulieren is iets anders dan een zakenbank en vermogensbeheer is weer wat anders.
Belastingbetalers moesten bijspringen om te voorkomen dat banken omvielen. De Nederlandse staat kocht bijvoorbeeld ABN. Dan zou je kunnen denken dat een mooie kans is om grip te krijgen op de bankensector, een door de staat gecontroleerde bank. Weliswaar betaald met belastinggeld. Maar niets van dit alles. De bank ging door in hetzelfde spel en de staat wil al jaren af van hun aandeel in de bank.
Het was letterlijk een dure les en je zou hopen dat dit nooit meer kan gebeuren. De werkelijkheid is anders en het zou zomaar weer kunnen gebeuren. Want banken maken nog steeds honderden miljoenen en zelfs miljarden winst en bonussen zijn onbeschrijfelijk hoog. De werkwijze is in feite nog steeds te groot. Ook te groot zijn de banken zelf, want steeds vaker zijn banken systeembanken met een label ‘too big to fail’. Er is niets gedaan om banken kleiner te maken, eerder het tegenovergestelde.
Op 3 april 2016, nu 10 jaar geleden, werd de wereld opnieuw opgeschrikt. Deze keer door de Panama Papers. Een klokkenluider speelde twee journalisten in Duitsland heel veel informatie toe, zelfs zoveel dat steeds grotere computers nodig waren om die data op te slaan. Ook teveel informatie om door deze twee journalisten alleen te verwerken en onderzoeken. Ze schakelden daarom een internationaal collectief in om de data te ontrafelen. De data kwamen uit vertrouwelijke documenten van zakelijk dienstverlener Mossack Fonseca uit Mexico (Mossack was een Duitser). Het ging om grootschalige fraude en belastingontwijking. Duizenden schaduwfirma’s bestonden met stromannen als eigenaar om zo de werkelijke eigenaren uit zicht te houden. Die werkelijke eigenaren bleken presidenten, politici, grote filmsterren en sporters die hun geld via offshore bedrijven in belastingparadijzen onzichtbaar te maken.
Je zou denken dat al die mensen collectief aan de schandpaal genageld zouden worden, maar dat was niet zo. Natuurlijk is de negatieve publiciteit niet fijn, maar heel veel bleek binnen de mazen van wetten gewoon legaal. Wie denkt dat die wetten nu zijn aangepast, komt bedrogen uit. Er zijn wel aanpassingen en formeel zou elk land nu minimaal 15% belasting moeten heffen, maar de realiteit is waarschijnlijk dat het nog steeds massaal wordt ontdoken.
Zo weten de rijken der aarde het geld weg te houden voor de fiscus, terwijl de ‘gewone man’ op mag draaien voor de kosten, ook als er weer een bank of land omvalt. Daaruit blijkt dat men weinig heeft geleerd. En nog erger, veel landen worden tegenwoordig autocratisch bestuurd en is het helemaal lastig om dit soort zaken überhaupt bespreekbaar te maken.
De stormen zijn wellicht overgewaaid, maar het kwaad is er nog steeds. Geen politiek systeem dat er iets aan doet. Waar de gemiddelde mens best hard moet werken voor een loon dat in het niet valt bij vermogens die via vage circuits verdwijnen. Als er geld tekort is, wordt het bijgedrukt, want wie denkt dat inflatie alleen ontstaat door duurdere producten, mist een stuk.
De beurzen gingen omhoog, opnieuw door een fenomeen dat AI heet en waar heel veel geld in om gaat, waarvan maar de vraag is of het ooit wordt terugverdiend. En vooral door wie? De burger betaalt braaf de rekening. Na 2008 en 2016 had er eigenlijk in 2024 weer een financiële ramp in de openbaarheid moeten komen. Het lijkt alsof er niets is gebeurd of is het een mijnbrand die vooral ondergronds en onzichtbaar is. Totdat het fout gaat. En dat moment zou door een een onbezonnen oorlog tegen Iran wel eens dichter bij kunnen zijn dan gedacht.
Geef een reactie