Wie tien jaar geleden sprak over AI, kreeg vragende blikken. Het was nog onbekend bij het grote publiek. OpenAI (bedrijf achter ChatGPT) ontstond in 2015 en de eerste versies zagen in 2018 het daglicht. Sinds 2022 is het snel gegaan, heel snel. AI is het toverwoord en honderden miljarden euro’s vliegen je om de oren. En dit terwijl de gemeenschap amper de tijd krijgt om te realiseren wat het betekent. De meeste mensen worden overrompeld en verleid met de voordelen van AI, maar niet de nadelen in beeld krijgen. En dat kan grote gevolgen hebben, daar waarschuwen steeds meer deskundigen voor.
Wat is AI?
AI is een computersysteem en daarmee niet een mens. Wat men probeert is een computer te maken die door leren zaken kan beredeneren, problemen kan oplossen, beslissingen kan maken en indrukken verwerken. Dit zijn menselijke eigenschappen die door een machine worden uitgevoerd. Voordeel is dat een machine sneller verbanden kan leggen dan een mens, 24 uur per dag kan werken en nooit ziek is. Dat klinkt leuk, maar is het dat ook?
Om te beginnen is er een computer nodig. Niet een gewone computer, maar een computer die snel werkt, immers alleen dan kan de rekenkracht die nodig is om AI functioneel te laten zijn, bereikt worden. Om dergelijke computers te maken, zijn geavanceerde chips nodig en daarvoor heb je specifiek machines nodig. ASML maakt (tot nu toe als enige) deze machines en verdient daar fors geld mee. In Veldhoven ondervinden ze daar al steeds meer de nadelen van, want alles wat er wordt gebouwd is niet voor de lokale bevolking, maar voor mensen die bij ASML werken.
Dan heb je nog producenten van die chips nodig. Ook daar buitelen de bedrijven over elkaar heen. Nvidia is tot nu toe de grootste, maar dat kan morgen zo weer anders zijn. Miljarden vliegen je om de oren.
Dan heb je die chips en die gaan vervolgens in datacentra, want alleen zo kan je de rekenkracht die nodig is voor AI voor elkaar krijgen. Die datacentra gebruiken enorme hoeveelheden stroom en water (om te koelen). Je zou zomaar kunnen zeggen dat als Nederland geen datacentra (voor AI) zou hebben, het stroomprobleem (netcongestie) zomaar opgelost kan zijn.
Voordat AI aan de slag kan is er al een enorme aanslag op onze samenleving en milieu gedaan.
Dan heb je die datacentra, dan moeten ze nog aan de slag. Daarvoor zijn programma’s nodig en die moeten dan weer door IT-ers worden gemaakt en onderhouden. Dat vraagt om veel menskracht, die dan niet kan worden ingezet voor zaken die echt nodig zijn om het menselijk leven mogelijk te maken.
Maar dan heb je die computersoftware, dan moet die nog aan de slag. De kennis die AI nodig heeft, kan gedeeltelijk van het internet worden gehaald (waarbij aan elke vorm van copyright voorbij wordt gegaan), maar moet voor een fors deel ook door mensen worden ingevoerd. Men beseft niet dat er wereldwijd miljoenen mensen voor een karige vergoeding AI aan het voeden zijn met informatie, zodat AI snel verbanden kan leggen. Een controle of die ingevoerde informatie juist is en of de gelegde verbanden op een goede manier worden gedaan, is er amper. Op dit moment is AI een gigantische banenmachine. Mooi voor de mensen die er nu hun brood mee verdienen, maar blijft dat ook zo?
Maatschappelijke impact
Dat is de vraag die nu speelt. Is AI een bubbel of niet? Veel bedrijven investeren nu in elkaar, terwijl de productie nog best karig is. De productie die er wel is, roept al voldoende vragen op. Zo wordt ChatGPT door velen gezien als een handige tool om stukken te schrijven en informatie bij elkaar te vinden. In de praktijk is dat zo, maar wat gebeurt hier in feite? AI legt alleen verbanden op basis van reeds beschikbare informatie. Als mensen het internet of AI niet blijven voeden met nieuwe informatie, dan houdt het op. Tenzij AI zelf die nieuwe informatie gaat aanmaken. En dan is er een probleem, want is het dan nog controleerbaar? Dat is een vrees die deskundigen hebben, dat AI de mens gaat vervangen en dan zou de mens nu werken aan zijn eigen overbodigheid.
De vraag is of dat zo is. Immers de mens is nu nog nodig voor een aantal fysieke zaken. Voordat het zover is dat AI zelf voedsel kan zaaien, het land bewerken, kan oogsten, het voedsel verwerken en distribueren , zijn er nog wel wat stappen nodig. En als AI zover is, dan zijn mensen (en voedselproductie) niet meer nodig. AI moet dan alleen nog zorgen dat er stroom is om zichzelf in stand te houden, maar voor wat?
Zover is het nu nog niet, maar er is al wel een behoorlijke dreiging of eigenlijk dreigingen.
Zo maakte het Amerikaanse bedrijf Anthropic AI modellen (Claude, Mythos) die zoveel kunnen dat de Amerikaanse overheid het teveel vond en ingreep. Dat terwijl het bedrijf dan weer vond dat AI niet ingezet mocht worden voor defensie. Op zich logisch, want als je AI inzet om te beslissen of mensen mogen leven of niet, dan ga je ver. Overigens is dat op het slagveld allang praktijk. De ingreep door de Amerikaanse overheid duurde niet lang.
AI heeft een goede potentie. Het kan dingen sneller en wellicht beter doen dan mensen. Daarbij moet wel de stelregel zijn dat mensen de controle houden en AI ten dienste van de mens werkt. Dat is echter geen garantie, want niet alle mensen zijn goedaardig en dat betekent dat AI ook kwaadaardig door mensen gebruikt kan worden. Dat gebeurt op dit moment massaal. En daarmee is er een directe invloed op onze samenleving.
Leugen
Zo werden mensen al geconfronteerd met naaktfoto’s die door AI werden gemaakt, maar namaak waren, alleen weet de kijker van die foto’s dat niet. Dat geldt trouwens voor veel foto’s. Eigenlijk kun je geen enkele foto meer vertrouwen en dat is nadelig, want foto’s die wel echt zijn (en de waarheid vertellen) worden niet meer serieus genomen. Dat geldt ook voor verhalen die rondgaan. Er zijn steeds meer verhalen en (zogenaamd) wetenschappelijk onderzoek dat rondgaat, dat niet is gebaseerd op werkelijk gevonden resultaten. Daarmee is AI al een behoorlijke leugenmachine geworden. Let op, dit alles is de afgelopen vier jaar ontstaan en de mensheid kan hier blijkbaar geen stop op zetten.
Nu was de leugen van het beeld (photoshop) en misleiding in literatuur (plagiaat, verkeerde interpretaties) er al langer, maar er was altijd wel een mens die dit doorzag. De hoeveelheid leugens die AI nu al de wereld in slingert is nagenoeg niet meer te controleren. In films werd hier al veel eerder voor gewaarschuwd (kijk maar eens naar de drie Kingsman films).
Dit alles zet ons sociaal systeem op de kop. Want wie of wat kun je straks nog vertrouwen? Kan een krant/ journalistiek nog een controlerende rol spelen? Hoe worden politici beïnvloed en wat voor impact heeft AI op ons dagelijks leven?
Het zijn belangrijke vragen, maar we hebben geen tijd om die te beantwoorden, omdat de ontwikkelingen zo snel gaan. De wetgeving inzake AI loopt hopeloos achter (of ontbreekt) of functioneert niet. Dat zie je nu al bij sociale media. Terwijl de EU nu met boetes dreigt, is de schade allang toegebracht.
De oorzaak zit ook voor een deel bij de burgers zelf. Die laten zich verleiden tot het gebruik van de vooruitgang en voordat ze zich (kunnen) afvragen of het schadelijk is, zijn ze er aan ‘verslaafd’. Laten we wel zijn, sinds de PC (Personal Computer) zijn intrede heeft gedaan, zijn er al veel veranderingen geweest. Als schrijver moet ik er niet aan denken alles nog op een (mechanische) typemachine te doen. Een fotograaf zal wellicht met weemoed terugdenken aan de filmrolletjes en het (zelf) ontwikkelen van foto’s, maar toch blij zijn dat je digitaal eindeloos foto’s kan maken en achteraf (in plaats van vooraf) kan bepalen welk materiaal je wilt gebruiken. En een ander nadeel is dat veel digitale zaken gratis lijken, maar burgers hiervoor best veel privacy opgeven. Dat is niet erg, zolang burgers zich bewust zijn van de gevolgen, maar ik vrees dat veel burgers dat niet zijn.
In de jaren 60 en 70 was er het gezegde ‘de leugen regeert’ waarbij vaak naar de overheid en/of bedrijfsleven werd gewezen. Ik vrees dat dit gezegde nog steeds geldt, maar dat we niet meer weten waar we naar toe moeten wijzen, omdat we de waarheid niet meer van de leugen kunnen onderscheiden.
Geef een reactie